As jy vandag deur Khomasdal stap of ry—van Grysblok en Donkerhoek tot by Kloppersdal en Vergenoeg—sien jy ’n lewendige gemeenskap met ’n ryk kultuur en sterk bande. Maar om werklik te verstaan waar “Die Dal” vandaan kom, moet ons terugkyk na hoe ons voorouers hier beland het en wie die mense was wat destyds in die Kleurling-administrasie en gemeenskapslewe ’n rol gespeel het.
Hier is ’n kort blik op ons geskiedenis voor 1990:
📍 Voor Khomasdal: Die Ou Lokasie
Voor die 1960’s het mense wat onder die Suid-Afrikaanse apartheidsbewind as “Kleurlinge” geklassifiseer is, nie in ’n aparte woonbuurt gebly nie. Hulle het saam met Herero-, Nama-, Damara- en Ovambo-bure in Windhoek se Ou Lokasie (naby die huidige Hochland Park) gewoon.
Onder die Suid-Afrikaanse beleid (soos die Groepsgebiedewet en later die Odendaal-plan) is besluit om Windhoek volgens ras op te deel:
- Wit inwoners het in die middedorp en omliggende voorstede gebly.
- Swart inwoners is gedwing om noordoos na Katutura te trek.
- Kleurlinge is na die weste geskuif—na wat Khomasdal geword het.
🕯️ Verset en Verskuiwing (1959)
Die gedwonge verskuiwings uit die Ou Lokasie het nie sonder weerstand gebeur nie. Op 10 Desember 1959 het betogings teen die verskuiwing tragies geëindig toe die polisie op betogers losgebrand het. Onder diegene wat hul lewens verloor het, was Kaptein Willem Cloete, ’n gerespekteerde leier van die Kleurlinggemeenskap en lid van die Adviserende Raad.
In die vroeë 1960’s het gesinne begin intrek in die nuwe woonbuurt. Die naam Khomasdal—verbind aan die opvoeder en gemeenskapsleier Andrew Kloppers en vernoem na die nabygeleë Khomas-hoogland—het posgevat, en die buurt het stelselmatig gegroei met sy eie skole, kerke en sportvelde.
🏛️ Die Kleurlingraad en Leiers voor 1990
Voor Namibië se onafhanklikheid in 1990 het die Suid-Afrikaanse regering aparte bestuursliggame geskep, soos die Kleurlingraad en later die tweedevlak Administrasie vir Kleurlinge. Leiers in die gemeenskap het verskillende benaderings tot hierdie strukture gehad:
- Andrew Kloppers: Hy het in 1946 vanaf Suid-Afrika na Windhoek verhuis en ’n reuse-rol in onderwys en politiek gespeel. Hy was die stigter van die South West African Coloured Teachers' Association (SWACTA) in 1947 en het van 1962 tot 1974 as voorsitter van die Kleurlingraad gedien. Baie onthou sy bydrae tot die stigting van skole (soos M.H. Greeff, St. Andrew’s en Ella du Plessis) en behuising, terwyl kritici weer gevoel het dat deelname aan die raad binne die apartheidsisteem gewerk het.
- David Bezuidenhout: ’n Jarelange lid van die Kleurlingraad se Uitvoerende Komitee wat hom beywer het vir gemeenskapsbelange en ook besware aangeteken het teen dele van die 1964 Odendaal-voorstelle rakende Kleurlingboere in die suide.
- Charlie Hartung en Albert Krohne: Hulle het die National Independence Party in die 1974-verkiesing verteenwoordig en ook as afgevaardigdes aan die Turnhalle-grondwetlike beraad deelgeneem, waar hulle teen Pretoria se pogings om semi-outonome etniese owerhede af te dwing, standpunt ingeneem het.
🔄 ’n Verdeelde maar Trots Gemeenskap
Nie almal in Khomasdal het dieselfde politieke pad gestap nie. Terwyl sommige leiers binne die Kleurlingraad of die Administrasie vir Kleurlinge gewerk het om hulpbronne en skole vir die gemeenskap te beding, het baie onderwysers, kerkleiers, studente en aktiviste hierdie aparte strukture verwerp en eerder aangesluit by die breër vryheidstryd en bewegings soos SWAPO.
🇳🇦 Khomasdal Vandag
Met onafhanklikheid op 21 Maart 1990 is die Administrasie vir Kleurlinge en alle rasse-indeling afgeskaf. Vandag dra strate en skole in Khomasdal steeds die name van die pioniers, onderwysers en leiers wat gehelp het om die buurt op te bou.
💬 Wat onthou julle of julle ouers van die vroeë dae in Khomasdal, die Ou Lokasie, of die skole van destyds? Deel gerus julle stories en foto’s in die kommentaar! 👇🏽
