Het jy al gewonder waar jou van vandaan kom? In Namibië hoor jy elke dag name soos Botha, Du Plessis, Müller of Von Mollendorff. Agter elkeen is ‘n storie wat honderde jare teruggaan, oor die Kaap, Frankryk, Duitsland en uiteindelik Namibië.
Waar kom ons vanne vandaan?
Afrikaanse vanne het hoofsaaklik drie wortels:
- Nederlands: die eerste Kaapse setlaars het hul name saamgebring. Voorbeelde: Smit (smid), Visser (visserman), De Klerk (die klerk), Van Niekerk (van “Nieuwkerk”).
- Frans (Hugenote): vanaf 1688 het Franse Protestante die Kaap toe gevlug. Hulle het Hollands (later Afrikaans) aangeneem, maar hul vanne bly, soms met ‘n nuwe spelling: De Villiers, Du Plessis, Le Roux (“die rooikop”), Joubert, Theron, Fourie, Du Toit.
- Duits: Duitse soldate, handelaars en ambagsmanne het ook na die Kaap gekom. Een voorbeeld is Pretorius, wat van Duitse oorsprong is. Dit is die van van die Voortrekkerleier Andries Pretorius, na wie die stad Pretoria vernoem is.
“Van” en “Von”: dieselfde woord, twee tale
Let op: die Afrikaanse “van” en die Duitse “von” beteken albei “van” of “afkomstig uit”. Dit is hoekom jy in Namibië vanne soos Van der Westhuizen en Von Schmettau langs mekaar kry. Die Duitse “von” het dikwels op adellike of grondbesitterfamilies gedui. Die Nederlandse “van” was gewoonlik net ‘n plekaanduiding.
Duitse vanne en hul betekenis
Baie Duitse vanne wys vir ons wat die eerste draer gedoen het:
- Müller / Mueller: die meulenaar
- Schmidt: die smid (dieselfde beroep as die Nederlandse Smit!)
- Meyer: oorspronklik ‘n pagter of bestuurder van ‘n boerdery
- Richter: die regter
- Neumann: die “nuwe man”, iemand wat nuut in die dorp was
- Stein: klip of rots
- Schumann: die skoenmaker
Hoe het hulle in Namibië beland?
Namibië het ‘n unieke geskiedenis. Van 1884 tot 1915 was dit Duits-Suidwes-Afrika, en Duitse setlaars, soldate, boere en sakemanne het hulle hier gevestig. Handelshuise soos die Hamburgse Woermann-familie was belangrik in die koloniale handel, en die naam kom vandag nog in Windhoek se sakewêreld voor.
Ná 1915 het Suid-Afrika die bewind oorgeneem. Afrikaanssprekende boere het toe suidwaarts en noordwaarts getrek en hulle in Namibië gevestig. Vroeër, in die 1870’s en 1880’s, het die Dorslandtrekkers reeds deur die land getrek.
Só het Duits en Afrikaans naby mekaar gegroei. Vandag hoor jy nog albei tale in Windhoek, Swakopmund en Lüderitz, en dit weerspieël in die vanne wat op skoolregisters, plaaspoorte en winkelborde verskyn.
Onthou
‘n Van vertel nie altyd die hele storie nie. Spelling het oor tyd verander (Du Preez, De Preez), vanne is soms vertaal of verafrikaans, en families het gemeng. Dit maak elke famillienaam ‘n klein stukkie geskiedenis.
Wat is jou van, en weet jy waar dit vandaan kom? Deel dit gerus in die kommentaar.
